## Packet Radio & Commodore 64

Co to takiego jest to PACKET RADIO? A więc P.R. jest to jeden z systemów przekazu danych cyfrowych (programów, textu, grafiki, muzyki, itp) na odległość przy pomocy fal radiowych. Do takiego przesyłu niezbędny jest komputer z odpowiednim oprogramowaniem, modem i transciver (ang. nadajnik + odbiornik). Będę rozpatrywał głównie takie łączności na paśmie obywatelskim CB Radio i od razu na wstępie zaznaczę, że posługiwanie się na CB tą emisją jest generalnie zabronione i dany operator "bawi" się na własną odpowiedzialność (np. ja poruszam się z P.R. tylko na CB, tak jak całe grono moich kolegów i jak dotąd Państwowa Agencja Radiokomunikacyjna nikomu za to głowy nie urwała, no ale nie mów hop..., a po drugie to to, co się na CB wyprawia i tak już przechodzi jakiekolwiek przepisy!). Bardziej wskazane jest używanie P.R. na częstotliwościach amatorskich. Jest np. na paśmie 2m. (145 MHz) cały system sieci, a nawet BBS, czy dostęp do Internetu.

Przystosować do takich łączności można niemal każdy komputer - od PC, przez Amigę, C-64, Amstrad po Atari czy nawet Spectrum). Jest to kwestia właściwego oprogramowania. Ważnym elementem stacji P.R. jest modem lub kontroler TNC. W emisji P.R. używa się tzw. protokołu AX.25. Jest to przeróbka profesjonalnego protokołu X.25 do celów amatorskich. Ten protokół jest zasadą formułowania danych do przesyłu. Stru ktura protokołu jest następująca:

- obszar synchronizacji (ang. flag),
- obszar adresowy,
- obszar danych kontrolnych,
- obszar danych użytkowych,
- suma kontrolna,
- obszar synchronizacji (flag).

Zasadniczo P.R. opiera się na dwóch tonach dwiękowych: mark - 1200 Hz i space - 2200 Hz (standard BELL 202). Można zauważyć, że protokół AX.25 ma możliwość sprawdzenia, czy odebrane dane są poprawne, co wiąże się z minimalizacją przekłamań i błądów (jest to cecha różniąca P.R. od np. telegrafii dalekopisowej RTTY). Najprościej rzecz ujmując to połączenie P.R. wygląda tak. Jedna stacja nadaje "pakiet" informacji do stacji drugiej. Dociera dany pakiet do stacji drugiej z jakimś zakłamaniem. Stacja druga wysyła (automatycznie) informację o błędzie i stacja pierwsza wysyła dany pakiet powtórnie. Stacja nadawcza wręcz czeka na odpowied od stacji, do której został skierowany dany pakiet. Oczywiście programy do obsługi modemu (w przypadku Commodore 64 jest to prg DIGICOM 64) mają możliwość ustawienia ilości takich powtórzeń i potem połączenie zostaje zerwane. Następną zaletą takiej emisji jest to, że można wykorzystywać działające stacje P.R. jako przekaźniki. Co prawda niesie to ze sobą spowolnienie transmisji, ale zwiększa radykalnie zasięg stacji. Prędkość przesyłu danych w P.R. wynosi od 300 bit/sek do 9600 bit/sek. W łączności na falach krótkich (w tym CB) wykorzystywana jest prędkość 300 bit/ sek, czy (przy bardzo dobrych warunkach łączności) 1200 bit/sek, a na falach ultrakrótkich 1200 i 9600 b/s. W paśmie CB można wykorzystać P.R. do tzw. DX-owania, czyli do dalekich połączeń. Aby posługiwać się P.R. na częstotliwoścach amatorskich, należy zdać pozytywnie egzamin na świadectwo uzdolnienia (kat. A lub B) i ubiegać się później o licencję radioamatora (kat. I lub II).

Ja i koledzy, którzy używają emisji P.R. też, tak samo jak amatorzy krótkofalowcy, mamy dostęp do sieci Internet dzięki uprzejmości jednego kolegi, który pracuje na komputerze klasy PC (P166) i jest użytkownkiem sieci. Ja też korzystam z jego e-maila przy pomocy P.R. Na CB wywołaniami są sześcioliterowe znaki zaczynające się od liter - POL i trzyliterowego "kodu" osobistego, np. mój znak to POL666 lub POL2ES. Np. stacje z Francji mają znaki zaczynające się od liter FRA, a stacje z Włoch ITA. Krótkofalowcy używają do identyfikacji swoich znaków wywoławczych, np. SQ1EIH.

C-64 korzysta, jak już wspomniałem, z programu Digicom 64 i może obsługiwać modem przez User Port lub gniazdo Cassete. Posiadana przeze mnie wersja 5.0 ma następujące komendy główne (razem komend jest około 114 i nie sposób ich wszystkich opisać; poza tym owe komendy są podobne w innych programach na innych komputerach):

CONNECT (C) (znak) | - | zainicjowanie połączenia za stacją (znak).
CONNECT (C) (znak) VIA (znak)... | - | zainicjowanie połączenia ze stacją (znak) przez przekaźniki (znak).
DISCON (D) | - | zakończenie połączenia.
DATE | - | wprowadzenie aktualnej daty do programu (po każdym uruchomieniu).
CLOCK | - | wprowadzenie czasu (j.w.).
MY CALL (MY) | - | wprowadzenie swojego znaku (j.w.).
ST x (tekst) | - | wprowadzenie tekstów standardowych do bufora.
LIST | - | listowanie tekstów z bufora.
BEACON EVERY x (BEx) | - | powtórzenie nadawania tekstu radiolatarni, gdzie x jest czasem 10s razy x. Wartość 0 jest wyłączeniem radiolatarni.
BTEXT (tekst) (BTtekst) | - | wpisanie własnego tekstu radiolatarni.
RPRG (nazwa) | - | odczytywanie i nadawanie programu o nazwie (nazwa).
WPRG (nazwa) | - | odbiór i zapis programu.
READ (nazwa) | - | odczytywanie i nadawanie tekstu z pliku SEQ.
WRITE (nazwa) | - | odbiór i zapis tekstu w postaci pliku SEQ.
HELP (HE) | - | wyświetlenie wszystkich komend programu.

Są jeszcze komendy do ustawienia parametrów ekranu odbiorczego i nadawczego, do obsługi stacji dysków (1541), do obsługi drukarki itp. Jest też możliwość przełączenia ekranu w hi-res, czyli w linii jest nie 40 znaków, lecz 80. Każde polecenie musi być poprzedzone dwukropkiem, a polecenie do obsługi komputera naszego korespondenta podwójnym slashem (`//`). Jest możliwe prowadzenie czterech różnych łączności w tym samym czasie, czyli "dyskutujesz" z jednym, ściągając od drugiego 250kB Test Drive v5! Modem (lub TNC) instalujemy do User Port lub złącza kasetowego. Najprostszy modem można wykonać samemu na ukł. scal. TCM3105, lub na układach XR2211 i XR2206 (ten drugi posiadam ja). Jest też możliwe podłą czenie modemu typu Baycom lub kontrolera TNS, ale to już musi się odbyć przy pomocy interfejsu RS232C.

To by było krótkie naświetlenie tematu Packet Radio z C-64. Zainteresowanych czytelników zapraszam do lektury książki K. Dąbrowskiego "Amatorska komunikacja cyfrowa" (PWN '94) lub numerów archiwalnych miesięcznika "Świat Radio".

POL666 op.Łukasz
(Bzykuś/Filodendron)